Pelgrimeren in Groningen met taartengeklungel en koffiegedoe

De Stichting Pelgrimeren in Groningen (SPiG) biedt  een netwerk van 62 pelgrimswandelingen, met een totale lengte van 1300 kilometer, een netwerk van 138 rondwandelingen van ca. 8 km; met een totale lengte van 1200 km en 7 georganiseerde pelgrimswandelingen per jaar met 4 gidsen. Kortom pelgrimeren in Groningen, daar kun je voorlopig even mee vooruit.
Waarom is Groningen zo geschikt om te pelgrimeren?
volgens SPiG beschikt Groningen over oorspronkelijk landschap van 2500 jaar oud, rust en stilte, 130 middeleeuwse kerken die te bezoeken zijn, 75 natuurterreinen, 90 km kustlijn, 20 borgen en 34 voormalige kloosterterreinen. Wie er meer van wil weten raadplege de site van de stichting http://www.spig.nl

Wandelorganisator Loes zag deze 2500 kilometer wandelen door de provincie als een grote uitdaging en nam de site als inspiratiebron voor een aantal door haar te organiseren wandelingen. Deze donderdag staat een rondwandeling vanaf station Sauwerd op de rol. Sauwerd gelegen op steenworp afstand van Groningen is bereikbaar met de rode treintjes van Arriva.
Met een groepje van totaal 6 wandelaars, pelgrimeren wij richting Garnwerd, via Klein Wetsinge en het iets verderop gelegen Groot Wetsinge. De zaalkerk van Klein Wetsinge (1840), de eerste kerk die wij aandoen, heeft men op onnavolgbare wijze weten te transformeren tot dorpshuis, galerie en workshopruimte. Ik verklap niks, maar ik raad je ook vooral aan de houten trappen van het kerkje op te gaan.
Even verderop ligt de mooie wierde van Groot Wetsinge met zijn beeldbepalende pastorie.

In het Reitdiepgebied zal het in de winter uitgestorven zijn, maar vandaag zijn er vooral veel fietsers op pad. En uiteraard lopen we ook een enkele Pieterpadwandelaar tegen het lijf. Café Hammingh is een bekende pleisterplaats voor deze langeafstandslopers.
Wij bestellen er koffie en taart; cheesecake met Twixtopping. De koffie komt, met een koekje, de cappuccino zonder. De cheesecake komt zonder Twixtopping en blijkt een andere cheesecake. Cheesecake is cheesecake moet de ober gedacht hebben. Maar wij willen die niet. De Twixtoppingcheesecake blijkt op en wij kiezen voor de chocoladetaart. De chocoladetaart is nog bevroren, dus hebben wij nu de keuze uit de appel- of de worteltaart. De worteltaart heeft geen glazuur en de baas zelf, die komt om te redden wat er nog te redden valt, denkt dat het misschien wel veel beter is, zonder glazuur. Ik merk op: dat het dan in ieder geval een gezonde taart blijft. Glazuur is zo slecht voor je tanden. Eind goed al goed. We hebben in ieder geval een boel lol gehad om het taartengeklungel en koffiegedoe.
Garnwerd heeft ook een kerk. Een juweeltje uit de 12e of 13e eeuw, waarin regelmatig concerten worden gegeven. We steken een foldertje in onze rugzakken en vervolgen onze pelgrimage, vastberaden binnenkort een keer een concert bij te wonen. Door het onmetelijke Groninger land bereiken wij het pittoreske Feerwerd, waar een Rustpunt in de Jacobuskerk (begin 13e eeuw) is ingericht, een pleisterplaats waar je zelf een kopje koffie of thee kunt zetten. We koersen naar de kerk van Oostum. Verscholen tussen bomen op een wierde ligt hij daar, die mooie stevigerd uit de 13e eeuw. Over een pad door de weilanden bereiken we Wierumerschouw, waar we het Reitdiep weer oversteken. Sauwerd is dan al snel weer in zicht.
Van het lijstje met 130 middeleeuwse kerken, strepen wij er 4 af. Nog 126 te gaan.

Het Hogeland; Je moet het allemaal maar weten

Zoutkamp heeft een pittoreske haven en in Houwerzijl kun je bij de Theefabriek koffie drinken. Verder kun je in Vierhuizen theemutsen en wollen schaapjes kopen die gemaakt worden door een dame op leeftijd, die haar huis te koop heeft staan. Ulrum is een wonderlijk dorp, dat onlangs nog in het nieuws was door de documentaire die erover werd gemaakt. Je moet het allemaal maar weten.
De dag begint met zon, niet uitbundig maar toch …. We lopen heerlijk langs het Reitdiep met op de voorgrond vredig grazende schapen, terwijl wij wandelaars het hebben over koetjes en kalfjes. Wat is het een heerlijke dag en wat is die ruimte toch goed voor je. Ruimte tot waar het oog reikt, ik ben er dol op.
Zoutkamp, Houwerzijl, Leens, Ulrum, Vierhuizen; dit rijtje leerde je vroeger niet bij Aardrijkskunde. Wat is het een geluk dat je deze dorpen op latere leeftijd dan toch nog ontdekt. Ik schreef er natuurlijk al vaker lyrisch over, maar ik merk dat het niet over gaat. En dus deert het ook niet dat het is gaan regenen. Best wel hard is gaan regenen. Als verzopen katten gaan we binnen bij de viswinkel aan de haven, voor een gebakken visje of een bakje kibbelingen. En haringen, voor thuis. Want van dit soort dagen, neem je het liefste iets mee naar huis.

Pieterpad #2

Etappe:
Winsum – Groningen (Selwerd)

Afstand:
18 kilometer

Met wie?
Met Nina, mijn lieve dochter

Horeca:
Winsum ~ De Gouden Karper (+)
Garnwerd  ~ Café Hammingh (+)

Weersomstandigheden:
Prima, graadje of 14, lekker zonnetje, veel wind

De etappe in een zin:
Nog steeds op bekend terrein, maar o,o,o wat is dat Groninger land toch prachtig!

Hoogtepunt:
De dansende veulens in de wei

Vandaag aan het Reitdiep

???????????????????????????????Een tweede fietstocht in Groningen deze zomer. Een fiets gehuurd in de stad, deze keer. De Batavus Retro (men kijkt hier goed naar de klant alvorens een fiets mee te geven) heeft versnellingen en handremmen. Ja, de stad, hè? En daar ging ik, de drukte achter mij latend, op weg naar Garnwerd voor koffie bij Café Hammingh.

De route: stad, Wierumerschouw, Hekkum, Garnwerd, Winsum, Westerdijkshoorn, Noordwolde, Zuidwolde, stad)

Vandaag aan het Reitdiep

Ik trap en trap
De kilometers weg
met uitzicht op het diep
Zo warm, zo warm
De hitte hier
Op de vlakte naast het diep

De dag verglijdt
Traag is de tijd
Vandaag aan het Reitdiep

Gelach, geschater
Kind bij het water
Kind speelt in het diep
Gekleurd terras
Gevuld met glas
Verkoeling aan het diep

De dag verglijdt
Traag is de tijd
Vandaag aan het Reitdiep

?????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????

De loop van de Drentse Aa (9, slot)

Mijn herfstvakantie staat vooral in het teken van het afronden van onafgemaakte routes. Vandaag is de Loop van de Drentsche Aa aan de beurt. Tot op heden ben ik erg enthousiast over De Loop van ….

Ook de laatste etappe stelt niet teleur. De route loopt van Paterswolde naar de stad Groningen. We passeren het Friesche Veen, het Paterswoldse meer en het Hoornsche meer. De oude Aa mondt uit in het Noord-Willemskanaal. Daarna zien we hem niet meer.  Alhoewel eigenlijk is het Hoornse Diep een restant van de beek. Zachtjesaan verruilen we de Ommelanden voor de stad. Bekende plekken zien er door het wandelperspectief ineens heel anders uit.

Vroeger liep de Aa verder door en mondde uit in de Hunze bij Adorp. In de stad Groningen herinneren de straatnamen Hoge der A en Lage der A en de Der Aa-kerk nog aan de beek. Een toevallige voorbijganger weet ons te vertellen dat de hoge kade werd gebruikt voor het lossen van schepen bij hoogwater en de lage bij laagwater.
Na een kop koffie op de hoek van de Aa-straat en de Hoge der A lopen we richting station waar de wandeling eindigt. Ware het niet dat wij de auto’s hebben geparkeerd bij IkeA. Een wonderlijk eindpunt voor een wandeling. Ach Ikea eindigt ook op een A zullen we maar denken.

Voor een verslag van de gehele wandeling klik hier.


Woudbloem, een streek van stand

Woudbloem is een stipje op de kaart. Het gehucht ligt in Groningen, ergens tussen de Stad en Hoogezand. Woudbloem werd pas in 1900 ontgonnen, voor die tijd was het een vrijwel ontoegankelijk deel van de provincie. Het dorp, aan de Scharmer Ae, kreeg in 1904 een aardappelfabriek met de naam Woudbloem, genoemd naar de eigenaar Woltjer, die niet erg trots was op zijn Groningse naam en deze versleutelde tot Woud en er “bloem” achter plakte. Woudbloem bleef altijd Woudbloem en werd nooit Woldbloum of Woldblom. Een streek van stand.

Tegenwoordig kun je er prachtig wandelen langs de Scharmer en Slochter Ae. Natuur met sporen van het verleden. De oude hal van de aardappelfabriek en het terrein van een boerderij aan de Scharmer Ae waar ooit clandestien gestookte jenever werd verkocht, brengen je terug naar andere tijden.

Stichting Oude Groninger Kerken

Ik ben lid geworden van de Stichting Oude Groninger Kerken. Deze Stichting stelt zich ten doel: Het in stand houden van historische kerkgebouwen in de provincie Groningen en het bevorderen van de belangstelling hiervoor. Tijdens het wandelen ontwikkelde ik een passie voor het Groninger Land. Die passie moet ik nog wel eens uitleggen. Niet iedereen begrijpt wat ik heb met dat platte, kale stuk Nederland. In mijn verhaal komt dan altijd wel het woord kerk voor. En dan bedoel ik niet het instituut, maar het gebouw. Gebouwen als stille getuigen van vervlogen tijden. Toen monniken het Groninger land bewerkten, een van de  oudste cultuurlandschappen van Europa.
In welke provincie kun je om je eigen as draaien een dan 7 kerktorens aan de horizon ontdekken? Volgens mij kan dat alleen in Groningen.  Een middeleeuwse kerk op een wierde, een kerkhof met prachtige grafstenen en grafschriften, hemelse plekken. Het is belangrijk dat dit cultureel erfgoed niet verloren gaat.

Vanaf vandaag op dit weblog regelmatig een verhaal over of een beeld van een Groninger kerk waar ik al eens was of die ik ga bezoeken. Dat doe ik met mijn welkomstgeschenk, een kaart van alle kerken van de Stichting, in de hand.

Voor meer informatie over de SOGK klik hier.

Amsterdamse School in Groningen

De Amsterdamse School is een stroming in de Nederlandse architectuur die zijn opkomst beleefde vanaf 1911. een groep jonge architecten streefde, als reactie op het strenge rationalisme van Berlage, naar een speelsere bouwvorm met meer aandacht voor schoonheid en individuele expressie. Een aantal Groningse architecten bracht de stroming naar het Noorden. Vanuit de stad Groningen waaide de bouwstijl de provincie in.
Na een bezoek aan het Raadhuis van Berlage in Usquert is een rondje Amsterdamse School op het Groninger platteland een leuk toetje.
Het begint al goed, we parkeren de auto voor de Christelijk gereformeerde kerk in Kantens, een bijzonder Amsterdamse School bouwsel. Verderop bij het borgterrein van Ewsum staat een schuur en in het dorp Middelstum lopen we langs verschillende huizen in de stijl van de Amsterdamse school.
Via de wierde van Toornwerd keren we over een schelpenpad terug naar Kantens. Even geen Amsterdamse School, maar prachtige wolkenluchten en indrukwekkende vergezichten. Dat is typisch Groningen!

Niet zomaar een Groningse tuin

Kloosterwijtwerd
De historische boerderij Kloosterwijtwerd in Usquert bevat restanten van een voormalig klooster. De belangrijkste zijn de schouw uit 1461 en een Veronica statie, een van de afbeeldingen van de kruisweg van Jezus. Maar wij komen voor de tuin en hebben ons er bij neergelegd dat de schouw en de statie niet te bezichtigen zijn.
 
De Groningse boerderij heeft een enorme tuin. Een groot grasveld met borders in verschillende kleuren. Alles groeit zo lekker op de Groningse klei. Verschillende soorten Hosta's, Hortensia's, Phloxen en mooie oude fruitbomen. Hier en daar een monumentale boom, die wat schaduw biedt op deze zomerse dag. Achter de boerderij ligt de moestuin.

Bloem
"Mijn schoonmoeder vond mijn rommelige moestuin maar niks", meldt de eigenaresse. "Ach ik laat het maar een beetje door elkaar groeien, ik heb het niet zo op een moestuin". Mij lijkt het geweldig om als krop sla, tussen de bloeiende planten te staan met af een toe een bezoek van een paar kipjes en een haan.

Achter in de tuin heeft de familie een eigen grafkelder. Het past helemaal bij de plek. Vanaf 1650 tot op de dag van vandaag is de boerderij door vererving in de familie gebleven, soms via een vrouwelijke tak. Voordat we vertrekken mogen we nog even binnen kijken om vervolgens door de voorname voordeur het huis weer te verlaten. Moge het altijd zo blijven.   

Mission impossible?

Manlief is geen Groningenfan, tenminste dat zegt hij altijd. Hij houdt meer van het platteland van Drenthe en de coulissen van Overijssel dan van de eindeloze verte en de wolkenluchten. Hoezeer deze ambassadeur het ook aanprijst, nooit zal hij een wandeling op het Hoge Land voorstellen. Maar vandaag grijp ik mijn kans.

Iemand moet voor hem een klusje doen in de stad en dat gaat een paar uur duren. Tijd voor een korte cursus: “wandelen in Groningen voor beginners”. Ik kies een wandeling uit het maandblad van “Het Groninger landschap”; een wandeling die het Groninger land toont in optima forma, ook geschikt voor mensen die nog moeten wennen. Een wandeling van Sauwerd, naar Klein en Groot Wetsinge, langs het Reitdiep naar Wetsingerzijl en Hekkum. Een beetje geschiedenis, een paar mooie dorpen en groen, veel groen.

Het weer werkt mee, zon en wolkenluchten, wisselen elkaar af. In Sauwerd lag ooit een groot kastelencomplex, de Onstaborg. De roemruchtige familie van Onsta maakte de dienst uit in de omgeving van Sauwerd in de 13e eeuw. Omringd door fluitekruid lopen we van Klein naar Groot Wetsinge. Bovenop de afgegraven wierde liggen de oude kosterij en de  pastorieboerderij, beiden mooi gerestaureerd. Dan lopen we over een rustig asfaltweggetje richting het Reitdiep. De oude meanders kun je gemakkelijk in het landschap terugvinden. In de verte ligt Garnwerd. Ik meld alvast dat we daar ook een keer naar toe moeten.

Bij Hekkum is een boer bezig met zijn afrastering. We raken aan de praat. De vleeskoeien kunnen weer in het weiland. Er volgt een technisch verhaal over eiwit en stengels.  De man vertelt dat hij naast het boerenbedrijf samen met zijn zoon een reboundvoorziening is begonnen. Kinderen die dreigen uit te vallen op school, worden hier maximaal zes weken opgevangen. Ze krijgen les op de boerderij, van zijn zoon, en daarnaast werken de kinderen op het land. Doel is om herboren terug te keren op de school van herkomst. De resultaten zijn bemoedigend, volgens de boer.

En het eindoordeel van manlief? “Dit is eigenlijk best mooi”. We kunnen dit van de zomer nog wel een keer doen”. Mission accomplished.

De leste man van Torum

Sofie

Het is een rustige avond in de vroege herfst. Ik ga aan boord van de Heffesant. De Heffesant, die meestal waddencruises uitvoert, is vandaag het toneel van toneel- gezelschap, PEERD, regiotheater.

We zijn gast op een zogenaamde Butterfahrt. De Butterfahrt was tot 1999 een eendaagse vaartocht naar internationale wateren, alwaar aan boord belastingvrije aankopen konden worden gedaan. Vandaag heeft Sofie helend Dollardwater in de aanbieding, reumadekens, kaplaarzen en scrubcrème met dollardslik. Aan boord is ook De leste man van Torum, die terug wil naar de middeleeuwse stad die tijdens de Cosmas- en Damianusvloed in 1509 van de kaart werd geveegd. Er ontstaat een dialoog tussen Sofie en De leste man, over de zin van het leven en de angst die ons wordt aangepraat. “De aarde is niets meer dan een knikker tussen de vingers van een reus, die nog geen besluit heeft genomen over wat hij ermee zal doen”. Met een kopdop op de oren, kun je het verhaal prima volgen. Het decor is de avondzon en de opkomende maan op de Dollard, Emden in de verte en de sluis van Nieuw Statenzijl. Het is prachtig.

En ook al had het met wandelen weinig van doen, sommige belevenissen vragen om opschrijven, om ze nooit meer te vergeten.

De onuitwisbare invloed van de Cisterciënzers

Tiny’s thema “In het spoor der Cisterciënzers” bestaat uit een drietal wandelingen in Groningen. Vandaag is de laatste. Om je een beeld te vormen van het monnikenwerk dat door deze kloosterorde, tussen 1200 en 1600, werd verricht kun je het beste te voet door de oneindige ruimte dwalen. Een dijk, een diep; het kan zo maar zijn dat het werk is van Cisterciënzer monniken. In het Groninger land- schap tussen Garnwerd en Ezinge zijn ook nu nog sporen in het landschap terug te vinden.
In de kerk van Oostum vinden we de Franse lelie, het symbool der Cisterciënzers , terug op de muur.In Ezinge brengen we een afsluitend bezoek aan het Museum Wierdenland. Het museum geeft een goed beeld van het vroegere leven op een wierde, de afgravingen van de vruchtbare aarde van de wierde en de archeologische vondsten van archeoloog Van Giffen. Het museum is licht, ruim en goed van opbouw.

Voortaan, als ik wandel in Groningen, zal ik even terugdenken aan de monniken, die hun stempel op het cultuurlandschap hebben gedrukt en de strijd met het water zijn aangegaan. Dank aan de monniken en aan Tiny.
Kerk

 

Oosterhouw

Oosterhouw_4
Oosterhouw
weer bezoeken
Gewoon even kijken
Hoe het er nu is

De ramen staan open
De zon op het vloerkleed
Zo anders
Dan wanneer de herfst er is

De hond begroet me
als een oude bekende
Hij likt mijn tenen
Het welkom is warm

Terug naar vroeger
Naar de lucht van sigaren
In oude kleden
Zoals bij opa destijds

Lelie_4

De boeken, de beelden
van heden, verleden
portretten van mensen
van eens en voorbij

Oase van groen
weldadige schaduw
De roze rozen
Zoals oma ze had

Het is moeilijk
afscheid te nemen
De tuin te verlaten
Het huis uit te gaan

Ik weet niet wat het is
maar het voelt er zo goed
Een huis met een ziel
Dat je begroet

Tafel_5

Het kwaad ligt voortdurend op de loer

Met “de meisjes” doe ik vandaag een dagje Groningen. Een thuiswedstrijd voor de beide Stadjers. Ik werp mij op als taxichauffeur.
788pxjww_theladyofshallot_1888
We beginnen deze druilerige ochtend in het Groninger Museum. De tentoonstelling van Waterhouse is om van te smullen. Je zou haast vergeten dat het buiten zo grijs is.
Het werk van Waterhouse (1849-1917) sluit aan bij de prerafaëlieten, zowel in stijl als in thematiek. De Pre-Raphaelite Brotherhood, opgericht in 1828, zocht inspiratie in de kunst van de tijd voor Rafael: de Middeleeuwen en de klassieke oudheid, vaak via de Britse literatuur, van Shakespeare tot de Romantische dichters van de 19e eeuw: Keats, Shelley en Tennyson. De schilderijen zijn sprookjesachtig, maar als je beter kijkt ligt het kwaad voortdurend op de loer.
Vierhuizen
De middag besteden we aan het zoeken naar een plek om koffie te drinken. De meisjes loodsen mij de stad uit. De een roept dat ik links af moet, de ander vindt het beter om rechtdoor te gaan. En zo gaat het eigenlijk verder de hele middag. Uiteindelijk komen we aan in Vierhuizen, waar van alles is, behalve koffie.

Zo is er bijvoorbeeld een kerk, volledig gerestaureerd, met de prijs die men won bij het programma “De Restauratie”.  Bij de kerk een intrigerend verhaal op een grafsteen, dat nieuwsgierig maakt. Verder zijn er schapen op dijken, is er Groningse klei en groeien er massa’s sneeuwklokjes. En ook al is het grijs, waait het en is het fris, het is goed toeven in de verlatenheid van het Groningse land. We lopen een wandeling van zeven kilometer.

Ook op de weg terug naar de stad, vinden we geen geschikte plek voor koffie. Het allerlaatste plan dat we hebben mislukt door de drukte van het spitsuur. De koffie moet wachten tot een volgende keer.Polder
Thuis doe ik nog even mijn huiswerk. Het verhaal op de grafsteen is het drama rond Klaas Jans. Klaas Jans, overleed op 1 februari 1787, slechts 28 jaren oud. Op schaatsen ging hij naar Groningen (het vervoermiddel in de winter!). In de stad aangekomen wilde hij zich aan een “breuk, die hem pijnigde “met smart en kreuk” laten behandelen door een “breukmeester”. Helaas zonder succes. “Doornat van pijn en kruis”, totaal “afgesloofd” kwam hij thuis. Hij mocht nog drie dagen leven ……….
Het kwaad ligt voortdurend op de loer.

De laatste borgtocht

Ekenstein

Het boekje “Groninger Borgen, wandelingen door tuin en tijd” van Edward Houting, was mijn gids op de borgtochten en dus ook op de laatste. Om 10.00 uur tref ik het illustere borgtochtgezelschap bij de borg Ekenstein te Appingedam. Opvallend is dat juist de meest trouwe deelnemers ontbreken en het een geheel nieuwe samenstelling van wandelaars betreft. Het belooft een prachtige herfstdag te worden.

Ekenstein (1648) is een van de twee borgen die in de Ommelanden bij Tjamsweer werden gebouwd. De andere is het naast Ekenstein gelegen Rusthoven (1668). Beide borgen hebben meer weg van een landhuis dan van een borg.
Ekenstein is door dokter en later burgemeester van Groningen, Johan Eeck en zijn vrouw Johanna Bernards uit Farmsum gesticht. In 1724 werd de borg verkocht en was het in bezit van de families Doornbos en Modderman. In 1754 werd de borg gekocht door Onno Joost Alberda. Hij was gehuwd met Anna Maria Hora van de Ennemaborg in Midwolda. Alberda noemde zich voortaan Jonkheer van Ekenstein. In 1772 werd de borg uitgebouwd en voorzien van een slotgracht. Ekenstein is tegenwoordig een restaurant en conferentieoord.

Steen

Vanaf Ekenstein lopen we een wandeling van 6,5 kilometer. We lopen langs het Damsterdiep, richting Eekwerd en vervolgens naar Wirdum. Op het kerkhof, bij een in verval geraakte grafzerk, lassen we een pauze in en filosoferen over de zin van het leven en over het nut van de waterspitsmuis.

Wirdum is van oorspong een radiair wierdedorp. De wierde is gedeeltelijk afgegraven. Alvorens terug te keren bij Ekenstein passeren we de borg Rusthoven. De borg is gebouwd in 1685 door Johan Eeck jr., burgemeester van Groningen. Zijn vader was de stichter van Ekenstein. Na het overlijden van Johan Eeck is de borg in handen van verschillende eigenaren gekomen. Momenteel doet de borg dienst als kunstatelier met expositieruimte en woonhuis. Een rondje door de tuin geeft ons een goed beeld van het bouwwerk. We komen tot de conclusie dat het een knusse borg is. Niet te groot, niet te klein. We zouden er best in willen wonen.
Rusthoven

Donjon
We vertrekken naar Middelstum, naar het borgterrein Ewsum. Van deze borg is alleen de gevechtstoren bewaard gebleven. Ewsum moet een indrukwekkend bouwwerk zijn geweest. De vervallen borg werd in 1863 gesloopt. Waardevolle stukken zijn her en der verspreid of ondergebracht in musea. Het puin werd gebruikt voor verharding van wegen. In 1932 is op het borgterrein een boerderij gebouwd overeenkomstig de stijlopvattingen van de architectuur van de Amsterdamse School.
Het borgterrein wordt vandaag gebruikt voor de Streekproducten- markt. Op het terras: de klanken van accordeon en cello. De bomen in hun mooiste herfsttooi, spelende kinderen. Van mij hoeven dit soort zaterdagen eigenlijk niet voorbij te gaan.
Schuur
De laatste kilometers leiden ons naar Toornwerd. Van de wierde Toornwerd is niet veel overgebleven. De vruchtbare grond werd tot in het begin van de twintigste eeuw afgegraven. Op het hoogste punt van de wierde stond en staat altijd de kerk. Toren

De kerk van Toornwerd brandde in 1756 af en is nooit meer herbouwd. Wel is in 1894 een toren opgericht. Onze tocht voert door Middelstum terug naar Ewsum.

Na zeven succesvolle wandelingen zal ik de borgen, maar nog meer Het Groninger Land, gaan missen. Gelukkig heb ik altijd nog mijn borgenkalender, waarbij ik deze winter nog eens weg kan dromen. Borgtochtwandelaars, hartelijk bedankt voor het goede gezelschap.

Blog op WordPress.com.

Omhoog ↑